“Athanasius Contra Mundum” (Atanazy przeciwko światu) – to łacińska fraza, która odnosi się do słynnych słów, przypisywanych przez tradycję Świętemu Atanazemu, które brzmią: „Jeżeli świat jest przeciwko prawdzie, to ja jestem przeciwko światu”. Wypowiedź ta doskonale oddaje bezkompromisową postawę Atanazego podczas kryzysu ariańskiego, w jego walce z heretykami (Arianami), którzy odrzucali boskość Chrystusa i w prześladowaniach, które musiał znosić z tego powodu, zarówno ze strony fałszywych biskupów jak i uległej podstępowi szatana świeckiej władzy. Jego świętość objawia się w tym, że całym swoim życiem wypełnił słowa z Ewangelii: „Każdego więc, kto mnie wyzna przed ludźmi, i ja wyznam przed moim Ojcem, który jest w niebie”.
Żywot Świętego Atanazego
Podczas ostatniej wieczerzy Pan mówi do swoich uczniów, że świat nie może przyjąć Ducha Prawdy, a tych, którzy nie są ze świata, świat będzie nienawidził. Święty Atanazy już w młodości otrzymał łaskę świętego Ducha i dzięki jego darom podjął się zagorzałej walce w imieniu prawdy. Prawdopodobnie jeszcze przed rozpoczęciem kryzysu ariańskiego, napisał swoje dwa najsłynniejsze, a zarazem najwcześniejsze dzieła: „Przeciwko poganom”, gdzie argumentuje przeciwko bałwochwalczej religii pogan i „O wcieleniu”, w której broni Chrześcijańskiej nauki o wcieleniu się Słowa w ludzką naturę. W 325 roku, jeszcze jako diakon, Atanazy wybrał się razem z Patriarchą Aleksandryjskim Aleksandrem na Sobór Nicejski. Tych dwóch świętych łączyła niezwykła duchowa więź. Jeszcze w dzieciństwie Atanazego, Święty Aleksander zauważył, jak młody udaje biskupa i chrzci pogańskie dzieci, naśladując obrządek Cerkwi. Patriarcha Aleksander zawołał dzieci i powiedział Atanazemu, że odprawiony przez niego Chrzest był ważny, upominając go, aby więcej tak nie robił. Mimo że ochrzczone dzieci nie przeszły jeszcze katechizmu, forma tajemnicy była autentyczna, Aleksander więc udzielił im bierzmowania. Od tego czasu patriarcha zajmował się duchowym wzrostem Atanazego. Kiedy chłopiec dorósł, wyświęcił go na lektora, a następnie na diakona. Podczas Soboru Nicejskiego, słowa Świętego Atanazego okazały się być najsilniejsze przeciwko heretykom ariańskim i wywarły ogromne wrażenie na obecnych biskupach. To jemu Cerkiew zawdzięcza znaczną część wyjaśnienia teologii o boskości Chrystusa, której istota zawiera się słowach „единосущна Отцу” (współistotnego Ojcu), śpiewanych przez wszystkich wiernych na Liturgii podczas wyznania wiary. Atanazy objął patriarszy tron po odejściu Aleksandra, który pod koniec życia go wyznaczył, jak powiedział historyk Cerkwi Sozomen, „w zgodzie z wolą Bożą, kierującą wyborem na niego”. Już od początku, Święty Atanazy spotykał się z problemami na stanowisku patriarchy. Przeciwnicy grozili mu, żeby dopuścił do Cerkwi potępionych przez Sobór Nicejski Arian i w diabelskiej nienawiści wymyślali przeciwko niemu różne oszczerstwa, w celu zyskania poparcia ze strony władz i pozbycia się go. Atanazy nie bał się jednak ludzi, a miał w swoim sercu jedynie strach Boży i stanowczo odrzucał ich groźby. W ciągu swojego życia wielokrotnie stawał przed sądami obłudników i został wygnany z Aleksandrii aż pięć razy. W międzyczasie zajmował się m.in. ascezą na pustyni i tworzeniem pism przeciwko Arianom. W swojej wytrwałości Atanazy imitował Chrystusa. Pan powiedział podczas sądu do Piłata „Moje królestwo nie jest z tego świata. Gdyby moje królestwo było z tego świata, to moi słudzy walczyliby, abym nie został wydany Żydom” i „Ja po to się narodziłem i po to przyszedłem na świat, aby dać świadectwo prawdzie. Każdy, kto jest z prawdy, słucha mego głosu” (Jana 18:36). Lecz Żydzi sprzeciwili się Prawdzie, nie znając głosu własnego Pana, więc wydali Go na mękę. Podobnie i Atanazy został wielokrotnie skazany przez sądy obłudników na wygnanie, ponieważ byli z tego świata i nie znali prawdy, a on należał do Królestwa i głosił prawdę. Święty odszedł ze świata w spokoju w 373 roku, w towarzystwie duchowieństwa i wiernych. Dzięki jego nieustannej bitwie z ojcem kłamstwa, jakim jest szatan, Cerkiew w końcu zwyciężyła z Arianizmem.
W jaki sposób Chrześcijanin jest przeciwko światu?
Oprócz gorliwej walki z herezją, Święty Atanazy ćwiczył się również w ascezie. Kiedy był na pustyni, szkolił się w towarzystwie doświadczonych starców, w tym Świętego Antoniego Wielkiego, którzy przestali żyć dla świata na rzecz obcowania z Bogiem. Czym jest więc „świat” dla ascety? Święty Izaak Syryjczyk odpowiada: „Świat jest ogólną nazwą wszystkich namiętności… Namiętnościami są: miłość do bogactwa, żądza posiadania, przyjemność cielesna — od której pochodzi pożądliwość, miłość do honoru — która daje początek zazdrości, żądza władzy, arogancja i pycha z pozycji, pragnienie ozdobienia się luksusowymi ubraniami i próżnymi ozdobami, słabość do ludzkiej chwały — która jest źródłem nienawiści i gniewu, i fizyczny strach”. W tym duchu „świata” żyli heretycy, którzy z pychy stali się ślepi wobec prawdy i z zazdrości prześladowali obdarowanego łaską Atanazego. On, nie mając miłości do ziemskich wygód ani próżnej chwały, zniósł wszystkie trudy dzięki łasce Bożej i zwyciężył ze światem. Swoim przykładem, Święty Atanazy przemawia do wszystkich Prawosławnych Chrześcijan, aby i dzisiaj gorliwie i ze strachem Bożym świadczyli o wierze, odrzucając kompromis ze współczesnym światem, którego duch jest szczególnie przepełniony wspomnianymi namiętnościami. Święty Jan Teolog pisze w swoim liście: „Nie miłujcie świata ani tego, co jest na świecie. Jeśli ktoś miłuje świat, nie ma w nim miłości Ojca. Wszystko bowiem, co jest na świecie – pożądliwość ciała, pożądliwość oczu i pycha życia – nie pochodzi od Ojca, ale od świata”.
Mikołaj (Piotr) Drobisz-Yoshioka
